Tá an leathanach seo mar chuid den taispeántas An tAcht Oifigigh Cúirte 1926.
Fill ar an taispeántas
Tháinig roinnt daoine mór le rá i stair agus i saol sóisialta na hÉireann chun cinn as foireann riarachán na gcúirteanna sa tréimhse roimh an Neamhspleáchas.
Bram Stoker
Bram Stoker (1847–1912), údar mór le rá an úrscéil Ghotach Dracula (a foilsíodh in 1897), chuaigh sé isteach in Oifig Chláraitheoir na gCúirteanna Gearra in 1866, agus é ag leanúint lena chuid staidéir i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath — áit ar ghnóthaigh sé céim M.A. agus a ndearna sé staidéar sa Scoil Dlí — agus glaodh chun Bharra Shasana ina dhiaidh sin air.
Bhí Oifig Chláraitheoir na gCúirteanna Gearra, a bhí lonnaithe i gCaisleán Bhaile Átha Cliath, freagrach as maoirseacht a dhéanamh ar oibriú na gcúirteanna gearra ar fud na tíre. D’oibrigh Stoker ansin ar feadh 13 bliana, agus chaith sé an dá bhliain dheireanacha dá thréimhse ansin mar an chéad Chigire ar na Cúirteanna Gearra.
Foilsíodh lámhleabhar Stoker, The Duties of Clerks of Petty Sessions — saothar a bhí ina phríomhúdarás ar an ábhar — i mBaile Átha Cliath in 1879, an bhliain tar éis dó éirí as a phost.
D’éirigh Stoker as a phost chun cabhrú leis an aisteoir agus bainisteoir amharclainne, Henry Irving, le bainistiú Amharclann Lyceum i Londain.
“Many of his friends in Dublin thought at the time that it was hardly wise on his part to give up the certainty of a Government position, carrying with it a substantial pension, and to commence life afresh in the hazardous theatrical profession.”
(“Obituary – Mr. Bram Stoker”, Irish Times, 26th April, 1912)
Eoin MacNeill
Eoin MacNeill (1867–1945), duine lárnach i mbunú Chonradh na Gaeilge in 1893 agus Óglaigh na hÉireann in 1913, chuaigh sé isteach in Oifig an Ard-Chuntasóra sa Chúirt Uachtarach Bhreithiúnais sna Ceithre Cúirteanna mar chléireach sóisearach in 1887. Ba é an chéad chléireach san oifig é a ceapadh trí scrúdú iomaíoch, seachas trí phátrúnacht.
Agus é ag obair sna cúirteanna, chaith sé cuid mhór dá chuid ama ag déanamh staidéir ar an nGaeilge agus ag comhlíonadh a dhualgas mar rúnaí ar Chonradh na Gaeilge. Ní raibh meas fabhrach ag a chuid ceannasaithe sna cúirteanna ar an ngníomhaíocht sin, ach níor chuir sé cosc air ardú céime a fháil go post Chléireach den Chéad Rang san oifig in 1897.
D’fhág sé seirbhís na gcúirteanna in 1909 chun glacadh le ceapachán mar Ollamh Bunaithe le Stair Luath na hÉireann i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath (UCD), agus d’éirigh sé as a theidlíochtaí pinsin dá bharr.
Gabhadh MacNeill i ndiaidh Éirí Amach na Cásca agus gearradh príosúnacht saoil air, ach scaoileadh saor é faoin ollmhaithiúnas ginearálta in 1917. Toghadh é ina Theachta de chuid Shinn Féin i dtoghcháin olltoghcháin 1918 agus 1921. Rinneadh Ceann Comhairle an Dara Dáil de agus bhí sé ina chathaoirleach ar na díospóireachtaí maidir leis an gConradh.
Bhí sé ina Aire Oideachais i Rialtas Shaorstát Éireann ó 1922 go 1925 agus ina ainmnitheach ag an Rialtas ar an gCoimisiún Teorann. Nuair nár éirigh leis a atoghadh i 1927, d’fhill sé ar an saol acadúil, ach lean sé de bheith gníomhach sa saol poiblí, lena n-áirítear a bheith ina chathaoirleach ar Choimisiún Lámhscríbhinní na hÉireann. D’éirigh sé as UCD in 1941.
“I entered the Accountant General's Office in 1887... The Accountant-General, the Chief Clerk, the senior clerks, and all the junior clerks but myself were appointed before the competition law came into effect...”
(Extract from a letter from MacNeill to Jeremiah MacVeagh, Irish nationalist M.P.)
Georgina (‘Georgie’) Frost
Georgina (‘Georgie’) Frost (1879–1939) ba í an chéad bhean agus an t-aon bhean a bhí i seilbh oifige mar Chléireach na gCúirteanna Gearra – ach ní go dtí go ndearna sí agóid i gcoinne an choisc ar mhná an oifig sin a shealbhú, i gcás cáiliúil a chuaigh chomh fada le Teach na dTiarnaí. Mar a tharla i bhformhór réimsí na seirbhíse poiblí, bhí mná eisiata go héifeachtach ó phoist i riarachán na gcúirteanna sa tréimhse roimh an Neamhspleáchas – cé nach raibh siad eisiata ó Chúirteanna Dháil Éireann, ina raibh mná ina mbreithiúna agus ina gcléirigh – agus tar éis an Neamhspleáchais, d’fhan poist oifigigh chúirte den chuid is mó faoi cheannas na bhfear go dtí na 1940idí.
Bhí sí ag gníomhú mar Chléireach na gCúirteanna Gearra do cheantar Dhroichead Abhann Ó gCearnaigh agus Chora Chaitlín ar feadh níos mó ná cúig bliana roimh 1915, agus a hathair, a bhí ina Chléireach na gCúirteanna Gearra, tinn. Nuair a chuaigh sé ar scor, cheap na breithiúna ag na cúirteanna gearra í ina áit, ach cuireadh in iúl dóibh nach bhféadfadh an Tiarna Leifteanant ceapachán mná mar Chléireach na gCúirteanna Gearra a cheadú, agus tugadh ordú dóibh toghchán nua a reáchtáil. Ansin thogh na breithiúna í mar Chléireach sealadach na gCúirteanna Gearra ar feadh tréimhse dhá mhí dhéag, chun am a thabhairt do chúirt cinneadh a dhéanamh an bhféadfadh sí an oifig a shealbhú.
Thionscain Frost imeachtaí agóide i gcoinne dhiúltú an Tiarna Leifteanant a ceapachán a cheadú, ach chaill sí sa Ard-Chúirt agus sa Chúirt Achomhairc. Ansin rinne Frost achomharc chuig Teach na dTiarnaí.
Faoin am sin, bhí an Sex Disqualification (Removal) Act 1919 – a chuir cosc ar dhícháiliú ó oifig phoiblí ar fhorais gnéis nó pósta – tagtha chun bheith ina dhlí agus níor lean an t-achomharc ar aghaidh. Ceapadh Frost ina Chléireach na gCúirteanna Gearra ar deireadh, ach chuir deireadh leis an bpost sin agus Oifig Chléireach na Cúirte Dúiche a chur ina áit deireadh roimh am lena gairm.
“…it is not alleged that any holder of any office corresponding to this office has ever been a woman. … I do not feel at liberty to break such thick ice; if it is to be done it must be by a superior court or by the legislature.”
(Barton J in Frost v The King, 1917)
.jpg?Status=Master&sfvrsn=85841bc3_1?sfvrsn=85841bc3_1)
Gerald Horan, K.C.
Gerald Horan, K.C. (1880–1949) bhí sé ina Chléireach na Corónach agus Hanaper – post a bhí bainteach le Rannán na Seansaireachta – agus dá bhrí sin bhí sé ina Rúnaí Buan ex-officio do Thiarna Seansailéir na hÉireann, lena n-áirítear a uncail, Ignatius O’Brien, a bhí ina Thiarna Seansailéir idir 1913 agus 1918. Rinne Horan, in éineacht le A.P. Waterfield agus J. Roe ón Státchiste, fiosrúchán ar staid oifigí na Cúirte Uachtaraí díreach roimh an Neamhspleáchas agus ba é an chéad Mháistir ar an Ard-Chúirt é a ceapadh faoi Acht 1926.
Constance P. (“Con”) Curran
Constance P. (“Con”) Curran (1883-1972) chuir sé tús lena ghairm bheatha sna cúirteanna in 1903 in Oifig an Ard-Chuntasóra, agus d’fhóin sé mar Chláraitheoir na Cúirte Uachtaraí ó 1946 go dtí gur chuaigh sé ar scor i 1952. Mar Chláraitheoir na hArd-Chúirte in 1922, rinne sé iarracht – ach theip air – a chur ina luí ar na fórsaí Frith-Chonartha na taifid i bhFoirgneamh na dTaifead Poiblí i gcoimpléasc na gCeithre Cúirteanna, a bhí faoi léigear, a chosaint ar scriosadh, agus thug sé faoin gcúram measúnú a dhéanamh ar an damáiste do na Ceithre Cúirteanna i ndiaidh an léigir. Bhí sé ina chara agus ina bhronntóir ar feadh a shaoil do James Joyce óna laethanta mar mhac léinn in U.C.D., agus ba é údar “James Joyce remembered”. Deirtear gur samhail a bhí ann, go páirteach, do charachtar Gabriel in “The Dead” le James Joyce, agus déantar tagairt dó in “Ulysses”.
George Nicholls (Seoirse Mac Niocaill)
George Nicholls (Seoirse Mac Niocaill) (1887-1942) bhí sé ina Aire Cúnta i Roinn Gnóthaí Baile Dháil Éireann, tar éis dó a bheith ina phríomhphearsa i nGaillimh i mBráithreachas Poblachtach na hÉireann agus in Éirí Amach na Cásca 1916. D’fhóin sé mar Theachta Dála i nDáil Éireann, agus rinneadh Rúnaí Parlaiminte den Aire Cosanta de idir 1925 agus 1927. Gan seasamh mar iarrthóir san Olltoghchán i Meitheamh 1927, d’fhóin sé mar Chláraitheoir Contae do Ghaillimh ó 1928 go dtí 1941.
