Baile
As BéarlaAs Gaeilge
Cuardaigh le haghaidh Cliceáil chun Cuardach a dhéanamh
Ard-Chuardach
Leagan Inphriontáilte
Na Ranna go LéirTreoracha CleachtaisRialacha Cúirte Téarmaí & Suíonna
Dialann Dlí Oifigí & LéarscáileannaBreithiúnais & Cinntí

Gnó Oifig an Ard-Aturnae


Naisc ghaolmhara
Oifig an Ard-Aturnae um Mionaoisigh agus Coimircithe Cúirte

Cad iad príomhróil an Ard-Aturnae?

Is iad príomhróil an Ard-Aturnae ná gníomhú mar Chúramaí an Eastáit (nó Caomhnóir an Rathúnais) agus mar Aturnae sna cásanna inar ceapadh í ag Uachtarán na hArd Cúirte:-

Cuireann an téarma cúramaí an duine in iúl a bhfuil ceaptha ag an Ard-Chúirt chun gníomhú i ngnóthaí an choimircí. Teastaíonn faomhadh cúirte ón gcúramaí chun a feidhmeanna difriúla a chomhlíonadh. Mar chúramaí, sealbhaíonn an tArd-Aturnae céannacht dhlíthiúil an choimircí nó an mhionaoisigh.

Sna cásanna sin a bhaineann le gnóthaí mionaoiseach atá sannta ag an Ard-Aturnae ón Ard-Chúirt, gníomhaíonn an tArd-Aturnae mar Chaomhnóir an Rathúnais maidir lena sócmhainní. 'Caomhnóir an Rathúnais' is ea an téarma dlíthiúil a úsáidtear chun duine a chur in iúl atá údaraithe ag an Ard-Chúirt chun gníomhú maidir le sócmhainní an mhionaoisigh. Níl sé inchurtha leis an téarma 'Caomhnóir' mar a bhaineann sé le ceisteanna coimeádta.

D'fhéadfadh go mbeadh gá don Ard-Aturnae mar aturnae obair dhlíthiúil a thógáil ar bord ar son choimircithe cúirte agus mionaoiseach a ghníomhaíonn sí ar a son mar chúramaí.

Cad iad feidhmeanna laethúla an Ard-Aturnae ina ról mar Chúramaí an Eastáit nó mar Chaomhnóir an Rathúnais?

Mar chúramaí, bíonn dualgas ar an Ard-Aturnae gnóthaí an choimircí a bhainistiú agus a mhaoin agus a shócmhainní a chosaint agus iad a fheidhmiú dá bhuntáiste. Cuimsíonn seo an méid seo a leanas:-

(i) Nuair a iarrtar ón gcúirt riachtanais an choimircí a mheasúnú, d'fhéadfadh an cúramaí comhthadhall a dhéanamh le baill de na grúpaí a leanas agus moltaí a dhéanamh ag an gcúirt bunaithe ar na comhairliúcháin seo:-

Gairmithe sláinte; síciatraithe, fisiteiripeoirí, teiripeoirí saothair, oibrithe sóisialta, altraí agus dochtúirí.
Saineolaithe maoine; ceantálaithe, ailtirí, suirbhéirí, innealltóirí, pleanálaithe, tógálaithe, ceardaithe agus comhairleoirí talmhaíochta.
Saineolaithe airgeadais; cuntasóirí, comhairleoirí cánach, stocbhróicéirí agus achtúirí.
Saineolaithe eile dlí; abhcóidí agus aturnaetha.

(ii) D'fhéadfadh an cúramaí bainistiú thailte an choimircí a thógáil ar bord, a chuimseoidh treoir do cheantálaithe, iontráil i gcomhaontuithe ligin do thithe, cuótaí bainne agus tailte, bailiú cíosanna agus riachtanais árachais a dheimhniú. D'fhéadfadh go mbeadh gá leis na sócmhainní a dheisiú nó a athrú.  Déanfaidh an cúramaí socruithe leis na hathruithe seo a chur i bhfeidhm faoi réir fhaomhadh cúirte agus ar an gcoinníoll go bhfuil sé ar acmhainn an choimircí na costais a íoc.

(iii) Cruinníonn an cúramaí an t-eolas iomchuí le chéile nuair a deirtear leis agus fostaítear cuntasóir le déileáil le cáin ioncaim choimircí. I gcás go bhfágtar bronntanas nó oidhreacht ag coimircí, comhdaíonn an oifig tuairisceán cánach agus íoctar aon bhronntanas, oidhreacht nó cáin phrobháide amach ó chistí an choimircí. I gcás go ndéanfadh coimircí maoin a dhiúscairt, féadfar dualgas a leagan ar an oifig déileáil le haon dliteanas cháin ghnóthachan caipitiúil.

(iv) Is minic a thabharfaidh an chúirt údarás don chúramaí socruithe a dhéanamh le haghaidh fháltais chuntas bainc de chuid an choimircí a thaisceadh sa chúirt, i gcás go ndéanann Cuntasóir na gCúirteanna Breithiúnais infheistíocht chun leasa an choimircí. Déanfaidh an cúramaí airgead ó infheistíochtaí coimircí a lorg ón gcúirt ó am go chéile ionas go mbeifear in ann costais reatha an choimircí a íoc.

(v) Féadfar údarás a thabhairt don chúramaí ioncam coimircí a lorg agus a chruinniú más ó phinsin, ó bhlianachtaí, ó iontaobhais nó ó tháillí ligin é.

(vi) Fiosraíonn an cúramaí iarratais ó choimircí cúirte, nó óna chleithiúnaithe, i dtaobh eisíocaíochtaí ó chistí an choimircí sa chúirt agus tugtar moltaí don chúirt ina leith. Féadfaidh an cúramaí, le faomhadh na cúirte, na híocaíochtaí reatha seo a leanas a íoc ó chistí coimircí ag brath ar mhéid cistí agus ar mhéid ioncaim an choimircí; liúntas cúramóra nó pearsanta, liúntas compoird nó éadaí, cothabháil ospidéil, táillí tí altranais, costais leighis, cánacha, préimheanna árachais agus liúntas laethanta saoire.

(vii) Tá an tArd-Aturnae, ina ról mar chúramaí, freagrach d'Uachtarán na hArd-Chúirte i dtaobh airgead isteach, airgead coinnithe agus airgead eisíoctha aige ar son coimircí.  Is éigean dó cuntais a chomhdú go tréimhsiúil le hOifig na gCoimircithe Cúirte, áit a ndéanfar scrúdú agus deimhniú orthu.  Tá táillí an chúramaí iníoctha leis an gcúramaí do bhailiú an ioncaim seo. Déantar na táillí seo a ríomh ag rátaí difriúla ag brath ar an gcineál ioncaim a fhaightear.

Cén chaoi a ndéileálann an cúramaí le gnóthaí dlíthiúla na gcoimircithe nó na mionaoiseach?

Mar a tugadh le fios thuas glacann an cúramaí aitheantas dlíthiúil an choimircí nó an mhionaoisigh orthu féin. Mar chúramaí, nuair atáthar ag déileáil le gnóthaí dlíthiúla, is féidir leis an Ard-Aturnae do Mhionaoisigh agus Coimircithe na Cúirte gníomhú mar aturnae don choimircí nó don mhionaoiseach chomh maith. Ní féidir le hArd-Aturnae gníomhú mar aturnae ach sna gnóthaí sin a sannadh di trí Chláraitheoir na gCoimircithe Cúirte. Ní féidir leis an Ard-Aturnae cliaint phríobháideacha a ghlacadh cosúil le haturnae i gcleachtas príobháideach. Tá na gnéithe dlíthiúla a thagann aníos go minic le Coimircíocht leagtha amach thíos.

(i) D'fhéadfadh an tArd-Aturnae gníomhú mar chúramaí agus aturnae i ndéileáil le haon ghnéithe tíolacais de chás coimircí. I measc na n-idirbheartaíochtaí seo tá :-

Ceannach agus díol na dtithe agus na dtailte.

Comhaontuithe ligin agus léasanna tráchtála.

Céadchlárúchán de leas coimircí i dtailte de réir alt 49 den Acht um Chlárú Teidil, 1964.

Scaoilfear ualaí ar theidil ionas go mbeidh cearta cónaithe, cothabhála agus tacaíochta faoi úinéireacht coimircithe a dhíol san áireamh.

(ii) Féadfaidh an tArd-Aturnae, mar chúramaí agus mar aturnae, cásanna a thionscnamh ar son coimircí nó féadfaidh sé/sí seasamh le coimircí i gcásanna a thógtar ina aghaidh. I measc na n-imeachtaí a d'fhéadfaí a áireamh tá:-

Caingne díobhála pearsanta i gCúirteanna Dúiche, Cuarda, Arda agus Uachtarach.

Caingne chun maoin nó tailte an choimircí a aisghabháil.

Caingne faoi alt 117 den Acht Comharbais, 1965 ar son na gcoimircithe chun scair chothromais a aisghabháil dóibh in eastáit a dtuismitheoirí atá éagtha.

Imeachtaí na dtiarnaí talún agus na dtionóntaí.

Caingne chun damáistí a aisghabháil toisc faillí ghairmiúil.

Imeachtaí dlí an teaghlaigh.

(iii) Féadfaidh an tArd-Aturnae mar chúramaí agus mar aturnae riaracháin nó probháide ar eastát gaoil choimircí a mhúchadh, na sócmhainní a chruinniú agus an t-eastát a dháileadh de réir dlí. D'fhéadfaí go mbeadh ar an Ard-Aturnae socrú le scairchearta dlíthiúla coimircí san eastát a éileamh ar a c(h)éile nach maireann de réir alt 115 den Acht Comharbais, 1965.

(iv) Ní ceadaítear don Ard-Aturnae glacadh le treoracha ó choimircí le huacht a bhreacadh. Is éigean don choimircí dul i dteagmháil le hOifig na gCoimircithe Cúirte maidir leis na riachtanais tiomnacha i mbreacadh na huachta i gcásanna dá leithéid.

(v) Ní cheadaítear do choimircí cúirte iontráil i gconradh atá ina cheangal dlí agus i gcás go bhfuil sé sin ceadaithe ag an gcúirt, d'iontrálfadh an tArd-Aturnae in aon chonradh dá leithéid ar son coimircí.

(vi) Tá an tArd-Aturnae i dteideal táillí agus eisíocaíochtaí ó eastát an choimircí a aisghabháil i dtaobh na hoibre a comhlíonadh i ról cúramaí agus aturnae.  Is éigean do Chláraitheoir na gCoimircithe Cúirte na táillí seo a thomhas nó is éigean don Mháistir Fómhais cáin a ghearradh orthu.

Anuas ar a ról mar aturnae le haghaidh cúrsaí dlí na gcoimircithe aonair is ea a thugann an tArd-Aturnae faoin obair dhlíthiúil seo a leanas:-

  1. Ceist na n-imeachtaí Coimircíochta i leith an duine aonair:-
    D'fhéadfadh Uachtarán na hArd-Chúirte an tArd-Aturnae a threorú le himeachtaí Coimircíochta a thógáil i dtaobh an duine aonair. Má thugtar an coimircí aonair sin isteach i gCoimircíocht ní fios an gceapfar nó nach gceapfar an tArd-Aturnae ina chúramaí.
  2. Cánachas:-
    I gcás go dtugann aturnae bille coimircíochta faoi bhráid an Mháistir Fómhais chun costais a thomhas, d'fhéadfaí go n-iarrfadh Cláraitheoir na gCoimircithe Cúirte ar an Ard-Aturnae feidhmiú in éadan an Mháistir Fhomhais i dtaobh na gcostas atá á éileamh.
  3. Amicus Curiae (Cara na Cúirte):-
    Maidir le cásanna a mbeadh bainteach le coimircí nó le cúrsaí coimircíochta, féadfaidh Uachtarán na hArd-Chúirte treorú don Ard-Aturnae leas áirithe a chur in iúl os comhair na cúirte, fiú mura bhfuil an tArd-Aturnae mar chúramaí ar choimircí aonair i gcásanna áirithe.

An bhfuil an tArd-Aturnae i dteideal Costas maidir leis an obair atá déanta?

Tá. Tá an tArd-Aturnae i dteideal costas maidir le hobair comhlíonta mar chúramaí agus mar aturnae. Is gnách go n-íoctar na costais seo amach ó chistí na gcoimircithe. Déanann an cúramaí socruithe le go dtarraingeodh Cúntasóir Costas Dlíthiúil Bille Costais suas go foirmiúil. Déanann Cláraitheoir na gCoimircithe Cúirte na billí seo a thomhas nó gearrann an Máistir Fómhais cáin orthu.

Fiosrúcháin

Mura bhfuil an t-eolas atá uait anseo, déanfaimid iarracht do chuid fiosruithe a fhreagairt ach teagmháil a dhéanamh leis an oifig. Ní mór a thabhairt faoi deara go bhfuil gnóthaí na gcoimircithe cúirte ar fad rúnda agus ar an gcúis seo, b'fhéidir nach mbeadh sé indéanta fiosruithe áirithe a fhreagairt má bhaineann siad le coimircithe indibhidiúla.






Teastaíonn tacaíocht do JavaScript chun an suíomh Gréasáin seo a úsáid. Déan cinnte go bhfuil do bhrabhsálaí cothrom le dáta agus go dtacaíonn sé le JavaScript.